n w    w w w w

baner
Jesteś tutaj:   Strona Główna Patron
large small default
Stefan Starzyński – Patron Zespołu Szkół Ekonomicznych w Gorzowie Wlkp. Drukuj
czwartek, 17 grudnia 2009 19:08

Stefan Starzyński urodził się 19 sierpnia 1893 r. w Warszawie przy ulicy Długiej 33. Dzieciństwo spędził w Łowiczu. W tamtejszym gimnazjum brał udział w strajku szkolnym, przez co naukę musiał ukończyć w prywatnym gimnazjum im. E. Konopczyńskiego w Warszawie. Następnie studiował ekonomię na Wyższych Kursach Handlowych (obecnie Szkoła Główna Handlowa). Równocześnie działał w Związku Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej i należał do Związku Strzeleckiego. W sierpniu 1914 roku, czyli w momencie wybuchu I wojny światowej, wstąpił do utworzonych z inicjatywy Józefa Piłsudskiego Legionów Polskich, następnie brał udział w całym szlaku bojowym I Brygady. Po kryzysie przysięgowym w lipcu 1917 roku był internowany w Beniaminowie. Po uwolnieniu działał w Polskiej Organizacji Wojskowej. Od listopada 1918 w Wojsku Polskim jako szef sztabu 9 Dywizji Piechoty, a później oficer II (Wywiadowczego) Oddziału Sztabu Generalnego. W wojsku pozostał do 1921, kończąc służbę w stopniu kapitana. Za odwagę i ofiarność odznaczony Krzyżem Walecznych. W 1922 mianowany majorem Wojska Polskiego. Na rozkaz Józefa Piłsudskiego w latach 1922-1924 przejął obowiązki sekretarza generalnego Polskiej Komisji Reewakuacyjnej i Specjalnej, powołanej do realizacji polsko-rosyjskiego traktatu ryskiego. W 1924 wrócił do Warszawy, gdzie rozpoczął działalność w administracji gospodarczej państwa. Pracował w Ministerstwie Skarbu, był członkiem Sekretariatu Komitetu Ekonomicznego Ministrów kierowanego przez premiera i ministra skarbu Władysława Grabskiego. Jako człowiek o czystych rękach demaskował korupcję wśród posłów, chronił interesy skarbu państwa poprzez blokadę diet poselskich. Nowy premier Aleksander Skrzyński, bojąc sie opozycji, nakazał Starzyńskiemu wstrzymać egzekucje z diet poselskich, na co Starzyński złożył dymisję 1 marca 1926. Po przewrocie majowym pracował jako urzędnik ds. szczególnych zleceń przy prezesie Rady Ministrów, dyrektor Departamentu Ogólnego Ministerstwa Skarbu, a następnie wiceminister skarbu, od 1930 do 1935 poseł na Sejm z ramienia BBWR, wiceprezes Banku Gospodarstwa Krajowego, potem senator II RP i generalny komisarz Pożyczki Narodowej. W latach 1931-1939 był wykładowcą w Wyższej Szkole Handlowej. W pracach poświęconych gospodarce opowiadał się za aktywną rolą Państwa w kapitalistycznej gospodarce towarowej.

2 sierpnia 1934 roku Starzyński został mianowany komisarycznym prezydentem miasta stołecznego Warszawy. Jako prezydent stolicy miał wyraźnie sprecyzowaną wizję rozwoju miasta - nie obliczoną na krótką kadencję, ale wybiegającą daleko w przyszłość. Za rządów Starzyńskiego wybrukowano dziesiątki kilometrów ulic. Rozbudowano system kanalizacji, zakładano parki, bulwary nad Wisłą, obniżono ceny za prąd i bilety tramwajowe. Planowano budowę kilku nowych mostów i metra. Podjęto program rewaloryzacji wielu zabytków, zaczęła się akcja "Warszawa w kwiatach" i budowa nowej dzielnicy marszałka Piłsudskiego na Polu Mokotowskim. Starzyński położył też nacisk na rozwój komunikacji i kultury. Wzrosła długość torów tramwajowych, powstał projekt budowy metra. Otworzono ponadto czterdzieści cztery nowe szkoły, rozbudowano Bibliotekę Publiczną. Otwarto Stołeczny Teatr Powszechny.

Posiedzenie Rady Miejskiej Warszawy

18 grudnia 1938 roku Starzyński został oficjalnie prezydentem Warszawy. W obliczu zagrożenia wojną, jako cywilny komisarz obrony przy Dowództwie Obrony Warszawy, przygotowywał stolicę do wojny. W czerwcu 1939 roku, aby zapewnić miastu rezerwy opału i żywności, powołał Miejskie Zakłady Aprowizacyjne. Miesiąc później, we współpracy z innymi działaczami politycznymi, opracował plan ewakuacji rządu ze stolicy. Starzyński zadbał także o to, by zabezpieczyć zbiory Muzeum Narodowego. Zmobilizował także dodatkowe kadry dla służby zdrowia, Straży Pożarnej i komunikacji miejskiej.

Podczas kampanii wrześniowej po odmowie wykonania rozkazu ewakuacji ze stolicy, sprawował funkcję komisarza cywilnego przy Dowództwie Obrony Warszawy. Na propozycję odlotu z Warszawy samolotem przysłanym przez E. Rydza-Śmigłego, odpowiedział gen. J. Rómmlowi jako dowódcy obrony stolicy: "Tak jak Pan dzieli los swoich żołnierzy - tak i ja pozostanę wśród swoich". Rozbudowywał sieć cywilnej obrony stolicy: Ochotnicze Bataliony Obrony Warszawy, Robotnicze Bataliony Obrony Stolicy, Straż Obywatelską, bataliony Pracy i Rada Obrony Stolicy i Stołeczny Komitet Samopomocy Społecznej. Znakomity organizator, podtrzymywał ducha oporu ludności żarliwymi przemówieniami radiowymi. Zachowało się nagranie, w którym wypowiedział pamiętne słowa: „Chciałem, by Warszawa była wielka. Wierzyłem, że wielka będzie. Ja i moi współpracownicy kreśliliśmy plany, robiliśmy szkice wielkiej Warszawy przyszłości. I Warszawa jest wielka. Prędzej to nastąpiło, niż przypuszczaliśmy. Nie za lat pięćdziesiąt, nie za sto, lecz dziś widzę wielką Warszawę. Gdy teraz do was mówię, widzę ją przez okna w całej wielkości i chwale, otoczoną kłębami dymu, rozczerwienioną płomieniami ognia, wspaniałą, niezniszczalną, wielka, walczącą Warszawę. I choć tam, gdzie miały być wspaniałe sierocińce - gruzy leżą, choć tam, gdzie miały być parki - dziś są barykady gęsto trupami pokryte, choć płoną nasze biblioteki, choć palą się szpitale - nie za lat pięćdziesiąt, nie za sto, lecz dziś Warszawa broniąca honoru Polski jest u szczytu swej wielkości i sławy".

Po kapitulacji miasta był współtwórcą struktury administracji podziemnej. Współpracował z pierwszym komendantem Głównym Służby Zwycięstwa Polski gen. M. Karaszewiczem-Tokarzewskim. 27 października 1939 roku Stefan Starzyński został aresztowany przez Niemców w Ratuszu, a następnie przewieziony na Pawiak. Wśród historyków nie ma zgodności co do miejsca i czasu śmierci prezydenta. Pion śledczy warszawskiego oddziału IPN próbuje ustalić szczegóły zabójstwa Starzyńskiego, "dokonanego w dotychczas nieustalonym miejscu i czasie w okresie od grudnia 1939 r. do maja 1945 r.". W tym celu IPN poszukuje w Polsce i za granicą nowych źródeł. Przesłuchiwani są świadkowie, prowadzone są też poszukiwania archiwalne. W dotychczasowym śledztwie ustalono, że Starzyńskiego aresztowało Gestapo w październiku 1939 r. W więzieniu na Pawiaku przebywał do końca grudnia 1939 r., kiedy wywieziono go w nieznanym kierunku. Istnieje szereg sprzecznych ze sobą hipotez co do dalszych losów Starzyńskiego i okoliczności jego śmierci. Wszystkie są poddawane "procesowej weryfikacji" przez IPN. Oto one:

- był więziony w Dachau i tam rozstrzelany 17 sierpnia lub października 1943 r.,

- był więźniem obozu koncentracyjnego Dora, skąd w drugiej połowie 1944 r. przewieziono go do pracy w fabryce w Wittenberge nad Łabą, gdzie w końcu marca lub w początkach kwietnia 1945 r. został rozstrzelany w grupie więźniów,

- został zamęczony w obozie w Baalberge powiat Bernburg wiosną 1944 r.,

- był więziony na przełomie 1942/1943 r. w Berlinie w Spandau, gdzie mógł zostać zamordowany lub skąd przewieziono go do innego więzienia,

- przebywał w więzieniu Moabit w Berlinie i tam został zamordowany pod koniec 1943 r.,

- był w 1944 roku więźniem obozu we Flossenburgu i tam został zamordowany na kilka dni przed wyzwoleniem obozu przez wojska amerykańskie w kwietniu 1945 r.,

- był więźniem obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen lub Oranienburgu i w jednym z nich mógł zostać zgładzony.

Symboliczny grób Stefana Starzyńskiego znajduje się na Powązkach w Warszawie.

 

Pomnik Stefana Starzyńskiego na Placu Bankowym w Warszawie

 

Pomnik Stefana Starzyńskiego w Warszawie przy Alei Stanów Zjednoczonych

 

Fragment oprawy meczu derbowego Legia – Polonia na stadionie Legii w Warszawie w 2005 r.

 

W roku 1979 Zespół Szkół Ekonomicznych w Gorzowie Wlkp. otrzymał imię Stefana Starzyńskiego. O wyborze patrona zadecydował nie tylko powszechnie znany fakt bohaterskiej postawy Stefana Starzyńskiego we wrześniu 1939 roku, lecz także uznanie dla jego dorobku naukowego jako jednego z najwybitniejszych polskich ekonomistów.

Stefan Starzyński – uczestnik walk o niepodległą Polskę, oficer Wojska Polskiego, a jednocześnie - wybitny ekonomista i polityk, jest symbolem zespolenia tradycji polskiego romantyzmu i pozytywizmu. Jest wzorem nowoczesnego patriotyzmu, polegającego na służeniu Ojczyźnie nie tylko krwią, lecz także codzienną, wytrwałą pracą.

 

Tablica na ścianie Zespołu Szkół Ekonomicznych

 

Gablota poświęcona Patronowi Szkoły

 

Opracowano przy wykorzystaniu materiałów źródłowych zamieszczonych m.in. w: pl.wikipedia.org, www.11listopada1918.pl, warszawa.wikia.com, www.um.warszawa.pl, www.komendant.cal.pl, www.szkola.warszawa.pl, www.dziennik.pl, Drozdowski M. M., Stefan Starzyński, prezydent Warszawy, Warszawa 1980., Wardzyńska M., Prezydent Warszawy Stefan Starzyński – „N.N” // Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej. – 2007 nr 12.